Axios dẫn lời quan chức Mỹ và các nguồn tin thân cận cho biết, Washington và Tehran đang đàm phán về một bản ghi nhớ dài ba trang nhằm chấm dứt xung đột, trong đó nổi bật là đề xuất trao đổi tài chính lấy việc kiểm soát chương trình hạt nhân của Iran.
Theo đó, Mỹ đang xem xét giải phóng khoảng 20 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran, đổi lại Tehran phải từ bỏ hoặc hạn chế đáng kể kho dự trữ uranium làm giàu. Đây được xem là một trong những nội dung then chốt đang được hai bên thương lượng.
Các cuộc đàm phán trong tuần qua được đánh giá có tiến triển ổn định, dù vẫn tồn tại nhiều khác biệt lớn. Nếu đạt được thỏa thuận, đây có thể là bước ngoặt giúp chấm dứt xung đột, song cũng tiềm ẩn nguy cơ vấp phải phản ứng mạnh từ các lực lượng cứng rắn tại Washington và đồng minh.
Ưu tiên hàng đầu của chính quyền Tổng thống Trump là đảm bảo Iran không thể tiếp cận kho dự trữ gần 2.000 kg uranium làm giàu được chôn giấu trong các cơ sở hạt nhân dưới lòng đất của nước này, trong đó có khoảng 450 kg đạt mức làm giàu 60% - ngưỡng tiệm cận khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân.
Các bên đang đàm phán về số phận của kho vũ khí hạt nhân và số tiền mà Iran sẽ được giải phóng khỏi lệnh đóng băng. Đồng thời thảo luận về các điều khoản mà Iran có thể sử dụng số tiền đó.
Trong giai đoạn đầu, Mỹ từng cân nhắc giải ngân khoảng 6 tỷ USD cho các mục đích nhân đạo như lương thực, thuốc men. Tuy nhiên, phía Iran đã đề xuất mức 27 tỷ USD. Con số 20 tỷ USD hiện được xem là phương án thỏa hiệp đang được thảo luận.
Một trong những điểm bất đồng lớn là cách xử lý kho uranium của Iran. Mỹ yêu cầu Tehran chuyển toàn bộ vật liệu hạt nhân ra khỏi lãnh thổ, trong khi Iran chỉ chấp nhận phương án "pha loãng".
Theo đề xuất thỏa hiệp, một phần uranium làm giàu cao có thể được chuyển tới một quốc gia thứ ba, phần còn lại sẽ được xử lý tại Iran dưới sự giám sát quốc tế.
Bản ghi nhớ cũng đề cập đến việc Iran tự nguyện tạm dừng làm giàu uranium trong một khoảng thời gian nhất định. Mỹ đề xuất thời hạn 20 năm, trong khi Iran chỉ chấp nhận 5 năm, và các bên trung gian đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách này.
Ngoài ra, Iran có thể được phép phát triển các lò phản ứng hạt nhân phục vụ mục đích nghiên cứu và y tế, với điều kiện toàn bộ cơ sở hạt nhân phải đặt trên mặt đất; các cơ sở ngầm hiện có sẽ bị đình chỉ hoạt động.
Vấn đề Eo biển Hormuz cũng được đưa vào thảo luận, song vẫn còn nhiều bất đồng. Trong khi đó, các nội dung nhạy cảm như chương trình tên lửa đạn đạo hay mối liên hệ của Iran với các lực lượng ủy nhiệm khu vực vẫn chưa rõ có được đưa vào đàm phán hay không.
Một quan chức Mỹ nhận định: "Iran đã có những bước đi, nhưng chưa đủ". Người này cho rằng Tehran vừa muốn được nới lỏng trừng phạt, tiếp cận hệ thống tài chính toàn cầu, vừa muốn duy trì chương trình hạt nhân và ảnh hưởng khu vực.
Hôm thứ Năm (16/4), Tổng thống Donald Trump cho biết Iran đã đồng ý đưa ra cam kết mạnh mẽ về việc không sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời ám chỉ khả năng Mỹ sẽ kiểm soát lượng uranium làm giàu của nước này.
"Chúng tôi sắp đạt được thỏa thuận. Nếu không, xung đột sẽ bùng nổ trở lại", ông cảnh báo, đồng thời để ngỏ khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn sau thời hạn ngày 21/4 nếu cần thiết.